Ransomware is al jaren een van de grootste nachtmerries voor sysadmins. Niet omdat het technisch zo ingewikkeld is om te begrijpen, maar omdat de gevolgen zo verwoestend zijn. Een verkeerde klik, een ongepatchte machine, een slecht geconfigureerde collectie — en voor je het weet zit je organisatie op slot. In deze post kijken we hoe je SCCM actief kunt inzetten als verdedigingslinie, in plaats van het alleen te gebruiken voor het uitrollen van Office-updates.
Waarom sysadmins ransomware serieus moeten nemen
Laten we eerlijk zijn: de meeste van ons weten al lang dat ransomware gevaarlijk is. Maar het blijft verleidelijk om het als een abstract probleem te zien — iets wat “andere organisaties” overkomt. Totdat het jou overkomt.
Wat ransomware zo effectief maakt, is de combinatie van snelheid en precisie. Moderne ransomware-varianten scannen een netwerk razendsnel op kwetsbare endpoints, versleutelen data en verspreiden zich lateraal voordat een mens überhaupt iets in de gaten heeft. Volgens de NOS zijn aanvallen op organisaties in kritieke sectoren — zoals ziekenhuizen en gemeenten — de afgelopen jaren flink toegenomen, wat laat zien dat dit geen niche-probleem meer is.
Voor jou als SCCM-beheerder betekent dit: je hebt meer invloed dan je denkt. Configuration Manager geeft je namelijk een serieuze gereedschapskist om aanvallen te bemoeilijken, te detecteren en de schade te beperken.
Patch management als eerste verdedigingslinie
Klinkt saai? Klopt. Maar het werkt. De overgrote meerderheid van succesvolle ransomware-aanvallen maakt gebruik van bekende kwetsbaarheden waarvoor allang patches beschikbaar zijn. Het probleem is niet dat de patches er niet zijn — het probleem is dat ze niet uitgerold zijn.
SCCM geeft je alle tools om dit te fixen. Begin met een strak Software Update Point (SUP) en zorg dat je Automatic Deployment Rules (ADR’s) goed geconfigureerd zijn. Een paar dingen die je echt op orde moet hebben:
- Compliance rapportages: Weet welke machines achterliggen op patches. Gebruik de ingebouwde rapporten of bouw een custom query op je collecties.
- Maintenance windows: Zorg dat je maintenance windows realistisch zijn. Een window van twee uur midden in de nacht klinkt mooi, maar als de machines dan niet online zijn, heb je niets.
- Geforceerde deadlines: Stel deadlines in voor kritieke updates. Ja, gebruikers klagen. Maar een versleuteld bestandssysteem is erger dan een verplichte reboot.
Een veelgemaakte fout is dat ADR’s wel draaien, maar dat de collectie te klein is — of juist te groot. Want wie heeft er nou niet een keer een verkeerde collection getarget en vervolgens een update uitgerold naar een groep machines die daar helemaal niet op zat te wachten. Dubbelcheck je queries.
Endpoint Protection via SCCM: meer dan een vinkje zetten
SCCM integreert naadloos met Microsoft Defender Antivirus via de Endpoint Protection-rol. Veel beheerders zetten dit aan, maken een baseline policy aan en laten het daarna met rust. Begrijpelijk, maar je laat dan een hoop liggen.
Maak gebruik van Endpoint Protection policies om actief te sturen op gedrag. Denk aan:
- Real-time protection: Staat dit aan op alle endpoints? Klinkt vanzelfsprekend, maar je zou verbaasd zijn hoeveel machines hier een afwijkende status op hebben.
- Cloud-delivered protection en automatische sample submission: Dit zijn de functies die Defender in staat stellen om snel te reageren op nieuwe bedreigingen. Zet ze aan, tenzij je een heel goede reden hebt om dat niet te doen.
- Exclusions: Wees hier voorzichtig mee. Elke exclusie is een potentieel gat. Documenteer waarom je een exclusie hebt ingesteld en review ze periodiek.
Gebruik de Endpoint Protection dashboard in de SCCM-console om snel te zien welke machines een detectie hebben gehad, welke definities verouderd zijn en waar actie nodig is. Dit dashboard is onderschat — veel beheerders weten niet eens dat het bestaat.
Collections als quarantainemechanisme
Hier wordt het interessant. Collections zijn in SCCM primair bedoeld voor targeting van deployments, maar je kunt ze ook inzetten als een soort dynamisch quarantainesysteem.
Het idee is simpel: maak een dynamic collection aan op basis van Endpoint Protection-detecties of compliance-status. Machines die een actieve bedreiging hebben of buiten compliance vallen, landen automatisch in deze collectie. Aan die collectie koppel je vervolgens een remediation-deployment — bijvoorbeeld een script dat de netwerkadapter uitschakelt, een forced scan triggert of een ticket aanmaakt in je ITSM-tool.
Dit klinkt ingewikkelder dan het is. De query voor een collection op basis van Endpoint Protection-status ziet er ongeveer zo uit:
select SMS_R_SYSTEM.ResourceID, SMS_R_SYSTEM.ResourceType, SMS_R_SYSTEM.Name, SMS_R_SYSTEM.SMSUniqueIdentifier, SMS_R_SYSTEM.ResourceDomainORWorkgroup, SMS_R_SYSTEM.Client from SMS_R_System inner join SMS_G_System_EP_DeploymentState on SMS_G_System_EP_DeploymentState.ResourceID = SMS_R_System.ResourceId where SMS_G_System_EP_DeploymentState.DeploymentState = 6
State 6 staat voor een actieve bedreiging. Pas dit aan op basis van wat je nodig hebt. Combineer het met een collection op patch compliance en je hebt een dynamische risico-collectie die zichzelf bijhoudt.
Scripting en CMPivot voor snelle respons
Als er iets misgaat — en dat gaat er een keer mis — wil je snel kunnen handelen. Hier komen CMPivot en de Run Scripts-functionaliteit van SCCM goed van pas.
CMPivot is een van de meest onderschatte features in moderne versies van Configuration Manager. Het stelt je in staat om real-time queries uit te voeren op online clients, zonder te wachten op de volgende hardware inventory cycle. Tijdens een incident is dit goud waard.
Een paar CMPivot-queries die je bij een ransomware-incident direct kunt gebruiken:
- Draaiende processen checken:
Process | where Name contains "vssadmin"— want ransomware misbruikt vssadmin regelmatig om shadow copies te verwijderen. - Recente bestandswijzigingen: Via het
File-object kun je snel zoeken naar bestanden met verdachte extensies. - Netwerkverbindingen:
IPConfigenNetAdaptergeven je snel inzicht in de netwerkconfiguratie van een specifieke machine.
Run Scripts gebruik je vervolgens voor actie: een script dat een proces beëindigt, een service stopt of een machine isoleert van het netwerk. Zorg dat je scripts vooraf goedgekeurd hebt in je SCCM-omgeving, want tijdens een incident is er geen tijd voor bureaucratie.
Compliance baselines als continue health check
Tot slot: Compliance Settings en Baselines. Dit is de feature die veel SCCM-beheerders kennen van “dat ene project twee jaar geleden” maar sindsdien niet meer hebben aangeraakt. Zonde.
Een goed geconfigureerde baseline fungeert als een continue health check voor je endpoints. Je kunt hiermee controleren of:
- BitLocker ingeschakeld is op alle endpoints — want encrypted disks zijn een stuk minder interessant voor aanvallers.
- Windows Firewall actief is en de juiste profielen hanteert.
- Bepaalde registry keys de juiste waarden hebben — denk aan het uitschakelen van legacy protocollen zoals SMBv1, dat nog steeds actief misbruikt wordt door ransomware-families.
- Autorun uitgeschakeld is — een klassieker, maar nog steeds relevant.
Koppel je baselines aan een remediation-actie waar dat kan. SCCM kan veel afwijkingen automatisch corrigeren zonder dat er een mens aan te pas hoeft te komen. Voor de dingen die je niet automatisch kunt remedieren, gebruik je de compliance-rapporten om een prioriteitenlijst te maken.
Een tip: maak onderscheid tussen baselines die je gebruikt voor rapportage en baselines die je gebruikt voor actieve remediation. Gooi niet alles op één hoop, want dan verlies je het overzicht snel.
Tot slot
SCCM is geen security-tool in de traditionele zin. Het is een beheertool. Maar het is wel een beheertool met enorme reach — bijna elk endpoint in je omgeving staat ermee in verbinding. Dat maakt het tot een krachtig middel om je aanvalsoppervlak te verkleinen, kwetsbaarheden snel te patchen en bij een incident snel te kunnen handelen.
De combinatie van goed patch management, actieve Endpoint Protection policies, slimme collections en CMPivot geeft je een serieuze verdediging. Niet waterdicht — niets is waterdicht — maar een stuk beter dan hopen dat het je niet overkomt.
Dus: review je ADR’s, check je Endpoint Protection dashboard, bouw die quarantaine-collection en zet CMPivot klaar. Want het is niet de vraag óf er een incident komt, maar wanneer. En dan wil je niet op zoek zijn naar de juiste query.